Γιατί ζητάς συνεχώς συγγνώμη, ακόμη κι όταν δεν έχεις κάνει τίποτα λάθος;
Όταν η ανάγκη για αποδοχή γίνεται πιο δυνατή από την ανάγκη να είσαι ο εαυτός σου.
Υπάρχουν άνθρωποι που ζητούν συγγνώμη σχεδόν για τα πάντα.
Ζητούν συγγνώμη όταν διαφωνούν, όταν χρειάζονται βοήθεια, όταν εκφράζουν μια προσωπική ανάγκη ή όταν δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των άλλων.
Μερικές φορές απολογούνται ακόμη και για καταστάσεις που δεν βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους.
Μια συγγνώμη μπορεί να αποτελεί ένδειξη ενσυναίσθησης, υπευθυνότητας και σεβασμού. Τι συμβαίνει όμως όταν μετατρέπεται σε μια σχεδόν αυτόματη αντίδραση, ακόμη κι όταν δεν έχει προηγηθεί κάποιο λάθος;
Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπερβολική απολογία μπορεί να συνδέεται με βαθύτερα συναισθηματικά μοτίβα, φόβο απόρριψης, δυσκολία στην οριοθέτηση ή έντονη ανάγκη αποδοχής.
Η συγγνώμη δεν είναι πάντα αναγνώριση ενός λάθους
Η συγγνώμη έχει σημαντική θέση στις ανθρώπινες σχέσεις. Μας βοηθά να αναλαμβάνουμε την ευθύνη των πράξεών μας, να αναγνωρίζουμε ότι πληγώσαμε κάποιον και να αποκαθιστούμε τη σύνδεση μαζί του.
Ωστόσο, δεν εκφράζει πάντοτε πραγματική μεταμέλεια.
Για ορισμένους ανθρώπους, μπορεί να λειτουργεί ως ένας τρόπος αποφυγής της σύγκρουσης.
Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να ζητήσει συγγνώμη επειδή εξέφρασε διαφορετική άποψη, όχι επειδή θεωρεί ότι έκανε κάτι κακό, αλλά επειδή φοβάται μήπως ο άλλος θυμώσει, απομακρυνθεί ή τον απορρίψει.
Σε αυτή την περίπτωση, η απολογία ενδέχεται να λειτουργεί περισσότερο ως προσπάθεια διατήρησης της συναισθηματικής ασφάλειας παρά ως αναγνώριση προσωπικής ευθύνης.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι αισθάνονται ότι πρέπει να απολογούνται συνεχώς;
1. Ο φόβος της απόρριψης
Η ανάγκη να ανήκουμε και να γινόμαστε αποδεκτοί είναι μια βασική ανθρώπινη ανάγκη.
Όταν όμως ο φόβος της απόρριψης γίνεται ιδιαίτερα έντονος, ακόμη και μια απλή διαφωνία μπορεί να βιώνεται ως απειλή για τη σχέση.
Το άτομο μπορεί να σκέφτεται:
«Αν πω αυτό που πραγματικά πιστεύω, μήπως με απορρίψει;»
«Αν αρνηθώ, μήπως θυμώσει μαζί μου;»
«Αν εκφράσω τις ανάγκες μου, μήπως θεωρήσει ότι είμαι εγωιστής;»
Η συγγνώμη γίνεται τότε ένας τρόπος να μειωθεί η πιθανότητα μιας δυσάρεστης αντίδρασης.
2. Η ανάγκη να ευχαριστούμε τους άλλους
Ορισμένοι άνθρωποι έχουν μάθει να δίνουν ιδιαίτερη προτεραιότητα στις ανάγκες και στις επιθυμίες των γύρω τους.
Μπορεί να δυσκολεύονται να πουν όχι, να αποφεύγουν τις διαφωνίες και να αισθάνονται υπεύθυνοι για τη συναισθηματική κατάσταση των άλλων.
Αυτή η συμπεριφορά συχνά περιγράφεται ως υπερβολική προσπάθεια ευχαρίστησης των άλλων.
Παρότι η φροντίδα και η ενσυναίσθηση αποτελούν σημαντικές ποιότητες, η συνεχής παραμέληση των προσωπικών αναγκών μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξάντληση και δυσαρέσκεια.
3. Οι προηγούμενες εμπειρίες
Ο τρόπος με τον οποίο μάθαμε να διαχειριζόμαστε τις συγκρούσεις μπορεί να επηρεάζεται από τις προηγούμενες σχέσεις και εμπειρίες μας.
Για παράδειγμα, ένα άτομο που μεγάλωσε σε περιβάλλον όπου η διαφωνία συνοδευόταν συχνά από ένταση, αυστηρή κριτική ή απόσυρση της αποδοχής, ενδέχεται να έχει μάθει να αποφεύγει τη σύγκρουση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που ζητά συχνά συγγνώμη έχει βιώσει δύσκολες παιδικές εμπειρίες.
Σημαίνει όμως ότι αξίζει να διερευνούμε πώς διαμορφώθηκαν οι τρόποι με τους οποίους σχετιζόμαστε με τους άλλους.
4. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση
Όταν κάποιος αμφισβητεί συστηματικά την προσωπική του αξία, μπορεί να δυσκολεύεται να θεωρήσει τις ανάγκες και τις απόψεις του εξίσου σημαντικές με εκείνες των άλλων.
Έτσι, ενδέχεται να απολογείται ακόμη και για το γεγονός ότι χρειάζεται χρόνο, ξεκούραση, προσωπικό χώρο ή υποστήριξη.
Η συνεχής συγγνώμη μπορεί να συνοδεύεται από την πεποίθηση ότι η αποδοχή πρέπει να κερδίζεται μέσα από τη συμμόρφωση.
Πώς μπορεί να επηρεάζει την ψυχική υγεία και τις σχέσεις;
Όταν η ανάγκη για απολογία γίνεται επίμονη και συνδέεται με έντονη ανησυχία, μπορεί να επηρεάζει διάφορες πλευρές της καθημερινότητας.
Το άτομο ενδέχεται να δυσκολεύεται να θέσει όρια, να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του ή να διεκδικήσει τις ανάγκες του.
Μπορεί επίσης να αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να παρακολουθεί τις αντιδράσεις των άλλων, αναζητώντας σημάδια αποδοκιμασίας.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο.
Ο φόβος της σύγκρουσης οδηγεί σε υποχώρηση. Η υποχώρηση προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Ωστόσο, η επαναλαμβανόμενη αποφυγή μπορεί να διατηρεί τον φόβο και να δυσκολεύει την ανάπτυξη πιο ισότιμων σχέσεων.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η συχνή απολογία δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη κάποιας ψυχικής διαταραχής.
Η σημασία της εξαρτάται από το πλαίσιο, τους λόγους που την προκαλούν και τον βαθμό στον οποίο επηρεάζει την ποιότητα ζωής του ανθρώπου.
Πέντε τρόποι να αρχίσεις να αλλάζεις αυτή τη συνήθεια
1. Παρατήρησε πότε ζητάς συγγνώμη
Πριν απολογηθείς, αναρωτήσου αν έχεις πραγματικά κάνει κάτι για το οποίο χρειάζεται να αναλάβεις ευθύνη.
Μήπως ζητάς συγγνώμη επειδή φοβάσαι την αντίδραση του άλλου;
Η παρατήρηση χωρίς αυτοκριτική αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
2. Δοκίμασε διαφορετικές εκφράσεις
Δεν χρειάζεται κάθε κοινωνική αλληλεπίδραση να συνοδεύεται από απολογία.
Αντί για «Συγγνώμη που σε ενόχλησα», μπορείς να πεις «Έχεις λίγο χρόνο να συζητήσουμε;».
Αντί για «Συγγνώμη που άργησα να απαντήσω», όταν δεν έχεις αθετήσει κάποια συμφωνία, μπορείς να πεις «Σε ευχαριστώ για την υπομονή σου».
Οι μικρές αλλαγές στη γλώσσα μπορούν να βοηθήσουν να αναγνωρίσουμε τη διαφορά ανάμεσα στην ευγένεια και στην αδικαιολόγητη ενοχή.
3. Αναγνώρισε το δικαίωμά σου να έχεις ανάγκες
Το να χρειάζεσαι προσωπικό χρόνο, ξεκούραση, υποστήριξη ή διαφορετικές συνθήκες δεν αποτελεί από μόνο του κάτι για το οποίο οφείλεις να απολογηθείς.
Οι προσωπικές ανάγκες δεν είναι λιγότερο σημαντικές επειδή διαφέρουν από εκείνες των άλλων.
4. Εξασκήσου στη θέσπιση ορίων
Η έκφραση ενός ορίου μπορεί αρχικά να προκαλεί αμηχανία ή ενοχή.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το όριο είναι λανθασμένο.
Μπορείς να ξεκινήσεις με μικρές, καθημερινές καταστάσεις, εκφράζοντας με σαφήνεια και σεβασμό τι μπορείς και τι δεν μπορείς να κάνεις.
5. Καλλιέργησε μια πιο υποστηρικτική στάση απέναντι στον εαυτό σου
Παρατήρησε πώς μιλάς στον εαυτό σου όταν κάποιος διαφωνεί μαζί σου ή δείχνει δυσαρεστημένος.
Θα αντιμετώπιζες έναν αγαπημένο σου άνθρωπο με την ίδια αυστηρότητα;
Η αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει αποφυγή της ευθύνης. Σημαίνει ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας χωρίς να υποτιμούμε την προσωπική μας αξία.
Πότε μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν η συνεχής ανάγκη για απολογία συνοδεύεται από έντονο φόβο απόρριψης, δυσκολία στη θέσπιση ορίων, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή επαναλαμβανόμενα προβλήματα στις σχέσεις.
Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, το άτομο μπορεί να διερευνήσει τις πεποιθήσεις και τις εμπειρίες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του, να αναγνωρίσει δυσλειτουργικά μοτίβα και να αναπτύξει νέους τρόπους επικοινωνίας.
Στόχος δεν είναι να σταματήσουμε να ζητάμε συγγνώμη.
Στόχος είναι να μπορούμε να αναλαμβάνουμε την ευθύνη όταν χρειάζεται, χωρίς να αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να απολογούμαστε για την ίδια μας την ύπαρξη.
Η αξία σου δεν εξαρτάται από το πόσο ευχαριστημένοι είναι οι άλλοι μαζί σου
Δεν μπορούμε να αποφεύγουμε κάθε διαφωνία, ούτε να ικανοποιούμε πάντοτε τις προσδοκίες των ανθρώπων γύρω μας.
Και αυτό είναι μέρος των ανθρώπινων σχέσεων.
Η υγιής επικοινωνία δεν απαιτεί διαρκή συμφωνία. Απαιτεί αμοιβαίο σεβασμό, ειλικρίνεια και χώρο για διαφορετικές ανάγκες και απόψεις.
Δεν χρειάζεται να ζητάς συγγνώμη επειδή έχεις ανάγκες, επειδή διαφωνείς ή επειδή θέτεις όρια με σεβασμό.
Η προσωπική σου αξία δεν καθορίζεται από το πόσο συχνά λες ναι στους άλλους.
Καθορίζεται πολύ λιγότερο από την αποδοχή τους απ’ όσο ίσως έχεις μάθει να πιστεύεις.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ψυχολογική αξιολόγηση ή θεραπεία.
